Lan tỏa nếp sống văn minh, từng bước xóa bỏ hủ tục, phong tục tập quán lạc hậu ở Lai Châu

Lai Châu là tỉnh miền núi, biên giới, có 20 dân tộc cùng sinh sống, với bản sắc văn hóa phong phú, đa dạng. Bên cạnh những giá trị truyền thống tốt đẹp được gìn giữ và phát huy qua nhiều thế hệ, vẫn còn tồn tại không ít hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, ăn sâu vào đời sống cộng đồng, tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội, chất lượng dân số, bình đẳng giới, trật tự xã hội và mục tiêu xây dựng nếp sống văn minh.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 15-NQ/TU với mục tiêu xuyên suốt là từng bước xóa bỏ các hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, đồng thời bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào các dân tộc; lấy thay đổi nhận thức làm nền tảng, lấy cộng đồng làm chủ thể, lấy nêu gương của cán bộ, đảng viên làm then chốt.

Ngay sau khi Nghị quyết được ban hành, Tỉnh ủy đã tổ chức quán triệt, triển khai nghiêm túc bằng hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến đến tận cơ sở; thành lập Ban Chỉ đạo tỉnh, ban hành kế hoạch triển khai thực hiện giai đoạn 2024 -2030 và kế hoạch hằng năm, bảo đảm thống nhất, đồng bộ, phù hợp với từng địa bàn, từng dân tộc. Việc đưa nội dung xóa bỏ hủ tục vào sinh hoạt cấp ủy, chi bộ, gắn với nhiệm vụ chính trị của địa phương đã tạo sự lan tỏa mạnh mẽ từ trong Đảng ra toàn xã hội.

Công tác tuyên truyền được xác định là giải pháp then chốt, đi trước một bước trong triển khai Nghị quyết. Với phương châm “dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm theo”, các cấp, các ngành đã đổi mới mạnh mẽ nội dung, hình thức tuyên truyền, chú trọng tuyên truyền bằng tiếng dân tộc, phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng.

Trong 2 năm, toàn tỉnh đã tổ chức hàng nghìn buổi tuyên truyền thông qua sinh hoạt chi bộ, họp bản, sinh hoạt đoàn thể; phát hành trên 120 nghìn tờ gấp, tờ rơi, tranh lật; xây dựng hàng nghìn sản phẩm tuyên truyền trực quan, video clip, phóng sự, infographic; duy trì hiệu quả hệ thống truyền thanh cơ sở, tuyên truyền lưu động, chiếu phim vùng cao, biểu diễn nghệ thuật gắn với thông điệp “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”.

Nhiều hội thi, liên hoan, cuộc thi sáng tạo được tổ chức như: Hội thi “Dân vận khéo” tuyên truyền xóa bỏ hủ tục; Liên hoan tuyên truyền lưu động với chủ đề “Xóa bỏ hủ tục - Lấy cái đẹp dẹp cái xấu”; các cuộc thi tìm hiểu pháp luật về phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống… Qua đó, nhiều tiểu phẩm, mô hình, cách làm hay được lan tỏa mạnh mẽ trên nền tảng số, tạo hiệu ứng xã hội tích cực, góp phần thay đổi hành vi trong cộng đồng.

Một trong những điểm nổi bật trong quá trình thực hiện Nghị quyết là việc rà soát, nhận diện các hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu được tiến hành khoa học, dân chủ, công khai, có sự tham gia rộng rãi của cộng đồng dân cư. Các hủ tục sau khi được thống nhất đã được đưa vào hương ước, quy ước của thôn, bản, tổ dân phố để tổ chức thực hiện và giám sát.

Đến nay, toàn tỉnh đã xác định 50 hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu thuộc các nhóm: việc tang, việc cưới – hôn nhân gia đình và các tập quán sinh hoạt khác. Có 250 lượt xã, phường (chiếm gần 58%) xác định không còn xuất hiện hủ tục. Nhiều hủ tục tồn tại lâu đời đã được xóa bỏ hoặc giảm sâu, như: không đăng ký kết hôn, hôn nhân cận huyết thống, để thi thể người chết lâu ngày, bắn súng trong đám tang, hỏa táng bằng củi, cản trở hôn nhân khác dân tộc, khác tôn giáo…

Đặc biệt, tình trạng tảo hôn - một vấn đề xã hội nhức nhối - đã giảm mạnh qua từng năm. Đến cuối năm 2025, toàn tỉnh còn 163 cặp tảo hôn, giảm gần 67% so với năm 2023, góp phần nâng cao chất lượng dân số, bảo đảm quyền trẻ em và bình đẳng giới.

Gắn thực hiện Nghị quyết với phong trào thi đua “Chung tay xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh”, các địa phương đã chủ động xây dựng và nhân rộng nhiều mô hình phù hợp với đặc thù từng vùng, từng dân tộc. Trong 2 năm, toàn tỉnh đã triển khai 132 mô hình, trong đó có 32 mô hình chỉ đạo điểm, tập trung vào các vấn đề “nóng” như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, cưới – tang rườm rà, thả rông gia súc, bất bình đẳng giới.

Nhiều mô hình tiêu biểu đã phát huy hiệu quả rõ nét như: “Bản không tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống”; “Tổ chức đám tang không giết mổ nhiều trâu bò”; “Dòng họ ký cam kết xóa bỏ hủ tục”; “Nếp sống văn hóa mới trong vùng đồng bào Mông”; “Nữ sinh mở đường tương lai”… Các mô hình không chỉ góp phần thay đổi nhận thức, hành vi của người dân mà còn tạo sự đồng thuận xã hội, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng.

Thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU không tách rời mà được lồng ghép chặt chẽ với các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới và phát triển văn hóa cơ sở. Hạ tầng kinh tế - xã hội tiếp tục được đầu tư, đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân từng bước được nâng cao, tạo điều kiện căn bản để thay đổi tập quán lạc hậu.

Cùng với đó, các thiết chế văn hóa được quan tâm đầu tư, khai thác hiệu quả; các lễ hội truyền thống, giá trị văn hóa tốt đẹp của đồng bào các dân tộc được bảo tồn, phát huy gắn với phát triển du lịch. Giáo dục, y tế, an sinh xã hội có nhiều chuyển biến tích cực; tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh qua từng năm; nhận thức pháp luật, dân trí của người dân ngày càng được nâng lên, tạo nền tảng vững chắc cho việc xây dựng nếp sống văn minh.

Những kết quả đạt được sau 2 năm triển khai Nghị quyết số 15-NQ/TU đã khẳng định chủ trương đúng đắn, cách làm phù hợp và quyết tâm chính trị cao của Đảng bộ tỉnh Lai Châu trong việc xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu. Tuy nhiên, đây là nhiệm vụ lâu dài, phức tạp, đòi hỏi sự kiên trì, bền bỉ và cách làm linh hoạt, sáng tạo.

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy, chính quyền; đổi mới công tác tuyên truyền, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng; duy trì và nhân rộng các mô hình hiệu quả; gắn chặt xóa bỏ hủ tục với phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống Nhân dân. Qua đó, từng bước xây dựng nếp sống văn minh, giàu bản sắc, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới.