Sâm Lai Châu bước vào hành trình chuẩn hóa Quốc gia

Giữa những cánh rừng mây phủ của Mường Tè, Sìn Hồ, Phong Thổ hay Tam Đường, cây Sâm Lai Châu đang được nhìn nhận không còn đơn thuần là một sản vật địa phương. Trong bối cảnh Chính phủ triển khai Chương trình phát triển Sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045, Lai Châu đang chủ động đi trước một bước bằng việc xây dựng Tiêu chuẩn Việt Nam cho Sâm Lai Châu và đề xuất bổ sung loại sâm đặc hữu này vào chuyên luận Sâm Việt Nam trong Dược điển Việt Nam.

Đây là một nhiệm vụ mang ý nghĩa không chỉ về khoa học mà còn về phát triển kinh tế, bảo vệ thương hiệu và nâng tầm giá trị tài nguyên bản địa. Trong nhiều năm qua, Sâm Lai Châu đã khẳng định chất lượng, giá trị dược liệu và tiềm năng thương mại. Tuy nhiên, muốn đi xa, sản phẩm phải có “giấy thông hành” bằng tiêu chuẩn quốc gia, bằng cơ sở khoa học được kiểm chứng, bằng hệ thống kiểm nghiệm và quản lý chất lượng đủ sức thuyết phục thị trường.

Kế hoạch của UBND tỉnh cho thấy cách tiếp cận bài bản, khoa học và rất thực tiễn. Thay vì chỉ dừng ở việc quảng bá hay mở rộng diện tích trồng, Lai Châu lựa chọn “chuẩn hóa” để tạo nền tảng phát triển bền vững. Từ việc tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến sâm, phân tích đặc điểm sinh học, hoạt chất, chỉ tiêu chất lượng cho tới xây dựng phương pháp kiểm nghiệm phù hợp, toàn bộ quá trình đều hướng tới mục tiêu hình thành một bộ tiêu chuẩn đủ độ tin cậy để quản lý và phát triển sản phẩm lâu dài.

Điểm đáng chú ý là quá trình xây dựng tiêu chuẩn không diễn ra trong phòng thí nghiệm khép kín mà gắn chặt với thực địa. Các đợt khảo sát, lấy mẫu được triển khai tại nhiều vùng trồng trọng điểm như Mường Tè, Sìn Hồ, Phong Thổ và Tam Đường với sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã và các tổ chức liên quan. Điều này cho thấy Lai Châu đang lựa chọn con đường phát triển dựa trên thực tiễn sản xuất, bảo đảm tiêu chuẩn khi ban hành có thể áp dụng ngay vào đời sống, thay vì trở thành những quy định “đẹp trên giấy”.

Không khó để nhận ra điểm đột phá lớn nhất của kế hoạch lần này nằm ở tư duy phát triển chuỗi giá trị. Khi Sâm Lai Châu có tiêu chuẩn quốc gia, lợi ích không chỉ thuộc về ngành khoa học hay lĩnh vực y tế. Người dân trồng sâm sẽ có cơ sở để bảo vệ sản phẩm trước nguy cơ hàng giả, hàng kém chất lượng. Doanh nghiệp có điều kiện mở rộng thị trường, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị thương mại. Nhà quản lý có công cụ để kiểm soát chất lượng, quy hoạch vùng nguyên liệu và phát triển ngành hàng theo hướng chuyên nghiệp.

Đặc biệt, việc đưa Sâm Lai Châu vào Dược điển Việt Nam sẽ tạo ra cú hích lớn cho ngành dược liệu của tỉnh. Một khi được công nhận trong hệ thống dược điển quốc gia, giá trị pháp lý, giá trị khoa học và uy tín của sản phẩm sẽ tăng lên đáng kể. Đây chính là “tấm hộ chiếu” quan trọng để Sâm Lai Châu tham gia sâu hơn vào thị trường dược phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và y học cổ truyền.

Đằng sau câu chuyện xây dựng tiêu chuẩn còn là bài toán phát triển kinh tế vùng cao gắn với bảo tồn tài nguyên rừng. Lai Châu hiện có hơn 517 nghìn ha rừng với độ che phủ khoảng 54%, tạo điều kiện đặc biệt thuận lợi cho phát triển dược liệu dưới tán rừng. Việc phát triển Sâm Lai Châu theo hướng chuẩn hóa không chỉ mở ra sinh kế bền vững cho người dân mà còn góp phần giữ rừng, bảo vệ môi trường sinh thái và nâng cao giá trị kinh tế trên cùng một diện tích đất rừng.

Điều đáng ghi nhận là kế hoạch lần này huy động sự tham gia đồng bộ của nhiều lực lượng: Sở Khoa học và Công nghệ giữ vai trò chủ trì; ngành nông nghiệp cung cấp dữ liệu về vùng trồng và nguồn gen; ngành y tế tham gia thẩm định chuyên môn; các hiệp hội, doanh nghiệp, hợp tác xã trực tiếp góp ý, cung cấp mẫu, phối hợp khảo nghiệm và hoàn thiện dự thảo tiêu chuẩn. Đây chính là cách làm cho thấy tư duy phát triển mở, lấy thực tiễn sản xuất làm trung tâm và lấy doanh nghiệp, người dân làm chủ thể đồng hành.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường dược liệu, địa phương nào chuẩn hóa nhanh hơn, xây dựng thương hiệu bài bản hơn sẽ có lợi thế lớn hơn. Lai Châu đang cho thấy quyết tâm không chỉ “có sâm quý” mà còn phải “biến sâm quý thành thương hiệu mạnh”. Đó là bước chuyển từ tư duy khai thác tài nguyên sang tư duy phát triển kinh tế tri thức dựa trên giá trị bản địa.

Hành trình xây dựng Tiêu chuẩn Việt Nam cho Sâm Lai Châu chắc chắn sẽ còn nhiều việc phải làm. Nhưng ngay từ hôm nay, kế hoạch ấy đã gửi đi một thông điệp rõ ràng: Lai Châu không phát triển bằng lợi thế tự nhiên đơn thuần, mà bằng khát vọng nâng tầm tài nguyên địa phương bằng khoa học, tiêu chuẩn và tư duy phát triển hiện đại.

Khi cây sâm được định danh bằng tiêu chuẩn quốc gia, đó cũng là lúc thương hiệu Lai Châu có thêm một biểu tượng mới cho hành trình vươn lên mạnh mẽ từ vùng đất biên cương Tây Bắc.