Tinh gọn thôn, bản, tổ dân phố: Bước đi lớn để phục vụ Nhân dân tốt hơn

Lai Châu là tỉnh miền núi, biên giới với địa hình chia cắt, dân cư phân tán, nhiều khu dân cư được hình thành từ lâu gắn với tập quán cư trú truyền thống của đồng bào các dân tộc. Chính điều đó đã tạo nên bản sắc văn hóa phong phú, nhưng cũng đặt ra không ít khó khăn trong công tác quản lý nhà nước, tổ chức hoạt động cộng đồng và vận hành hệ thống chính trị ở cơ sở. Thực tế cho thấy, toàn tỉnh hiện có 956 thôn, bản, tổ dân phố, trong đó có tới hơn 80% đơn vị chưa đạt tiêu chuẩn về quy mô số hộ gia đình theo quy định của Chính phủ. Nhiều bản có quy mô dân cư nhỏ, phân tán, khoảng cách xa, làm tăng đầu mối tổ chức, tăng số lượng người hoạt động không chuyên trách và chi phí từ ngân sách nhà nước. 

Từ yêu cầu thực tiễn đó, UBND tỉnh đã xây dựng phương án tổng thể với quan điểm xuyên suốt là sắp xếp phải bảo đảm tinh gọn nhưng không cơ học; giảm đầu mối nhưng không làm ảnh hưởng đến đời sống người dân; nâng cao hiệu quả quản lý nhưng vẫn giữ gìn bản sắc văn hóa, phong tục, tập quán và sự gắn kết cộng đồng của đồng bào các dân tộc. Đặc biệt, quá trình triển khai được xác định phải đặt dưới sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng, bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch và phát huy đầy đủ quyền làm chủ của Nhân dân. 

Điểm đáng chú ý nhất của phương án là tỉnh không lựa chọn cách làm đồng loạt hay áp dụng một khuôn mẫu cứng nhắc. Mỗi thôn, bản, tổ dân phố đều được rà soát kỹ lưỡng trên cơ sở điều kiện địa lý, dân cư, văn hóa, quốc phòng, an ninh và khả năng kết nối giao thông. Những địa bàn đủ điều kiện được sắp xếp để hình thành các khu dân cư có quy mô hợp lý hơn, thuận lợi hơn cho quản lý và tổ chức hoạt động cộng đồng. Ngược lại, những bản vùng cao, biên giới, biệt lập, có ý nghĩa đặc biệt về quốc phòng, an ninh hoặc gắn với đặc thù văn hóa của từng dân tộc vẫn được giữ nguyên nhằm bảo đảm ổn định dân cư và duy trì sự gắn kết cộng đồng. 

Theo phương án được phê duyệt, sau khi hoàn thành việc sắp xếp và thành lập mới các bản từ các cụm dân cư đặc thù, toàn tỉnh sẽ còn 616 thôn, bản, tổ dân phố, giảm 340 đơn vị, tương đương giảm 35,56% so với hiện nay. Đây là con số rất đáng chú ý bởi vượt mục tiêu giảm trên 30% số lượng thôn, bản, tổ dân phố mà tỉnh đề ra. Đồng thời, tỷ lệ thôn, bản, tổ dân phố đạt tiêu chuẩn quy mô hộ gia đình sẽ tăng từ khoảng 19,25% hiện nay lên 55,68%, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho công tác quản lý, điều hành và tổ chức các hoạt động ở cơ sở.

Điều quan trọng là người dân sẽ được hưởng lợi trực tiếp từ quá trình sắp xếp này. Khi đầu mối được tinh gọn, hệ thống chính trị ở khu dân cư sẽ được kiện toàn đồng bộ hơn; chi bộ, Ban Công tác Mặt trận và các tổ chức chính trị - xã hội được tổ chức lại phù hợp với mô hình mới; đội ngũ người hoạt động ở cơ sở được lựa chọn theo hướng có năng lực, uy tín, trách nhiệm và khả năng ứng dụng công nghệ thông tin tốt hơn. Điều đó đồng nghĩa với việc các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước sẽ được triển khai nhanh hơn, hiệu quả hơn và sát thực tiễn hơn. 

Một điểm rất nhân văn trong phương án là tỉnh đặc biệt quan tâm đến những khu dân cư hình thành từ tái định cư, sắp xếp dân cư hoặc di cư tự do ở các địa bàn vùng sâu, vùng xa. Thay vì sáp nhập cơ học, tỉnh quyết định thành lập mới 4 bản trên cơ sở 7 cụm dân cư hiện hữu tại các xã Bum Tở, Tà Tổng và Mù Cả. Dù chưa đạt tiêu chuẩn về số hộ gia đình, nhưng các khu vực này có vị trí biệt lập, giao thông khó khăn, thường xuyên bị chia cắt vào mùa mưa lũ nên việc thành lập bản mới sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý nhà nước, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. 

Cùng với việc sắp xếp thôn, bản, tổ dân phố, tỉnh cũng sẽ thực hiện đồng bộ việc kiện toàn tổ chức đảng, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và các tổ chức tự quản ở cộng đồng dân cư. Nhà văn hóa, tài sản công, hồ sơ, dữ liệu quản lý dân cư sẽ được rà soát, sắp xếp lại để bảo đảm sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng quản trị ở cơ sở, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.

Có thể khẳng định, việc sắp xếp, tổ chức lại thôn, bản, tổ dân phố lần này là một chủ trương lớn, tác động trực tiếp đến đời sống của hàng trăm nghìn người dân trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng không phải là giảm bao nhiêu đầu mối hay tiết kiệm bao nhiêu kinh phí, mà là xây dựng một hệ thống quản lý gần dân hơn, hiệu quả hơn và phục vụ Nhân dân tốt hơn. Khi mỗi thôn, bản, tổ dân phố thực sự trở thành những cộng đồng dân cư ổn định, đoàn kết và phát triển, đó cũng là nền tảng vững chắc để Lai Châu bước vào giai đoạn phát triển mới với bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và hiện đại hơn.