Hiệu quả hoạt động hội đồng nhân dân cấp xã khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Sau sắp xếp, sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã, tỉnh Lai Châu có 38 xã, phường, quy mô diện tích, dân số của các xã, phường mới được mở rộng lên gấp nhiều lần. Không còn cấp huyện, HĐND cấp xã được trao nhiều thẩm quyền hơn, vai trò và trách nhiệm lớn hơn. Từ 01/7/2025 đến nay HĐND cấp xã có 2.088 đại biểu, trong đó có 38 đồng chí được chỉ định các chức danh Chủ tịch, Phó Chủ tịch HĐND, Trưởng các Ban của HĐND cấp xã thực hiện nhiệm vụ của đại biểu HĐND xã.  Thường trực HĐND, các Ban và các Tổ đại biểu HĐND xã được kiện toàn kịp thời, phát huy tính kế thừa, ổn định trong tổ chức và điều hành. Đại biểu HĐND xã có cơ cấu hợp lý, đại diện đầy đủ các thành phần dân tộc, giới tính, độ tuổi, đa số là cán bộ công tác tại các cơ quan, ban, ngành và đoàn thể xã, có kinh nghiệm thực tiễn, bản lĩnh chính trị và tinh thần trách nhiệm cao, là yếu tố quan trọng để HĐND cấp xã tổ chức thực hiện ngay các nhiệm vụ theo thẩm quyền.

Ngay trong ngày đầu tiên vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tại kỳ họp thứ nhất, HĐND các xã, phường tiến hành đầy đủ các nội dung theo quy định. HĐND cấp xã đã nghe công bố các nghị quyết của Thường trực HĐND tỉnh về chỉ định các chức danh chủ tịch, phó chủ tịch HĐND và UBND cấp xã; xác định các đại biểu HĐND cấp huyện tham gia HĐND cấp xã sau sắp xếp đơn vị hành chính. Kỳ họp cũng xem xét, cho ý kiến và biểu quyết thông qua các tờ trình quan trọng như: thành lập các ban của HĐND cấp xã; thành lập các cơ quan chuyên môn và trung tâm phục vụ hành chính công thuộc UBND cấp xã; phê chuẩn danh sách ủy viên UBND cấp xã nhiệm kỳ 2021-2026; kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách địa phương…

Hoạt động của HĐND xã tiếp tục được đổi mới, các kỳ họp được tổ chức dân chủ, công khai, nền nếp; nội dung được chuẩn bị chu đáo, ứng dụng công nghệ thông tin được tăng cường, góp phần nâng cao chất lượng điều hành. Công tác thẩm tra của các Ban từng bước được nâng cao, chặt chẽ, có tính phản biện, bảo đảm chất lượng các nội dung trình kỳ họp. Các nghị quyết ban hành ngày càng sát với thực tiễn, có tính khả thi cao, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh tại địa phương. Từ ngày 1/7/2025 đến nay HĐND cấp xã tổ chức 216 kỳ họp, trong đó 76 kỳ họp thường lệ, 140 kỳ họp chuyên đề, ban hành 1.312 nghị quyết, trong đó có 27 nghị quyết quy phạm pháp luật.

Công tác phối hợp giữa HĐND với Uỷ ban nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội được duy trì thường xuyên, hiệu quả; cơ bản các ý kiến, kiến nghị của cử tri được tiếp thu, tổng hợp và giải quyết kịp thời. Nhân dân đồng thuận cao trong quá trình sáp nhập đơn vị hành chính và triển khai các chủ trương, chính sách. Thường trực HĐND cấp xã đã phối hợp với Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã tổ chức cho đại biểu HĐND xã tiếp xúc cử tri theo quy định. Tổ chức 3.350 cuộc tiếp xúc cử tri trước và sau các kỳ họp thường lệ, với 31.015 lượt cử tri tham dự. Tăng cường tiếp xúc chuyên đề, theo nhóm đối tượng, theo khu vực dân cư, kết hợp với khảo sát thực tế, nắm tình hình trực tiếp tại cơ sở 127 cuộc, với 889 lượt cử tri tham dự. Qua các cuộc tiếp xúc, đã tổng hợp được 23.595 ý kiến kiến nghị của cử tri gửi cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết. Đến nay, có 20.557 kiến nghị đã được giải quyết, đạt 87,1%; 3.038 kiến nghị (12,9%) đang tiếp tục được theo dõi, đôn đốc. Định kỳ công khai tiến độ giải quyết kiến nghị trên các phương tiện thông tin xã, phường gửi kết quả giải quyết đến tận thôn, bản, tổ dân phố để Nhân dân nắm bắt và giám sát, nâng cao trách nhiệm các cơ quan liên quan trong giải quyết kiến nghị của cử tri.

Hoạt động tiếp công dân, tiếp nhận và giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân được các xã, phường thực hiện nghiêm túc. Lịch tiếp công được niêm yết công khai tại phòng tiếp dân và thông báo rộng rãi đến Nhân dân. Từ đầu nhiệm kỳ đến nay, Thường trực HĐND cấp xã tiếp tổng số 1.567 lượt công dân, tiếp nhận 133 đơn, trong đó đơn khiếu nại 43 đơn, đơn tố cáo 56 đơn, đơn kiến nghị phản ánh 34 đơn, đã giải quyết xong 123 đơn, kiến nghị, phản ánh đạt 81,3%; 10 đơn đang trong thời hạn giải quyết.                                                                                                        
  
Thường trực HĐND cấp xã thực hiện chế độ họp thường kỳ theo quy định, kịp thời xem xét, quyết định các nội dung thuộc thẩm quyền và thống nhất giải quyết các vấn đề phát sinh giữa hai kỳ họp. Từ ngày 1/7 đến nay, Thường trực HĐND xã tổ chức 215 phiên họp, nội dung được xem xét, quyết định như sắp xếp lại tổ chức bộ máy, chỉ đạo tổ chức kỳ họp, các vấn đề phát sinh, công tác cán bộ, đánh giá kết quả hoạt động, xây dựng kế hoạch công tác và cho ý kiến vào các báo cáo, tờ trình, dự thảo nghị quyết của Thường trực HĐND trình kỳ họp HĐND. Sau các phiên họp, Thường trực HĐND một số xã đã ban hành nghị quyết hoặc kết luận để triển khai thực hiện.

Hoạt động giám sát chuyên đề của các Ban HĐND xã có chuyển biến tích cực, nội dung giám sát có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào việc triển khai  thực hiện chính sách pháp luật của Nhà nước và nghị quyết của HĐND xã. Trước sắp xếp các Ban HĐND các xã đã thực hiện giám sát 845 cuộc, với 1.644 kiến nghị sau giám sát, 112 kiến nghị còn tồn đọng, tỷ lệ giải quyết kiến nghị sau giám sát đạt 93,2%; sau sắp xếp các Ban HĐND các xã đã triển khai thực hiện 85 cuộc giám sát, với 189 kiến nghị sau giám sát, 18 kiến nghị còn tồn động, tỷ lệ giải quyết kiến nghị sau giám sát đạt 90,5%. Qua giám sát, các Ban HĐND cấp xã đã chỉ ra những tồn tại, hạn chế của các đơn vị được giám sát kiến nghị Ủy ban nhân dân xã xem xét giải quyết khó khăn vướng mắc của đơn vị, nâng cao hiệu quả của thực hiện nhiệm vụ của đơn vị được giám sát.

Tổ đại biểu và các đại biểu HĐND xã thực hiện tốt vai trò người đại biểu dân cử, là cầu nối quan trọng giữa Nhân dân và các cấp chính quyền. Đại biểu HĐND cấp xã thực hiện tốt việc tiếp xúc cử tri, giữ mối liên hệ với cử tri và Nhân dân nơi công tác, nơi cư trú, nơi ứng cử. Các đại biểu tích cực nghiên cứu tài liệu, tham gia thảo luận tại các kỳ họp, đóng góp ý kiến thiết thực vào báo cáo, đề án, dự thảo nghị quyết; thường xuyên giữ mối liên hệ với Nhân dân, kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của Nhân dân, tham gia đầy đủ các hoạt động do Đảng ủy, Thường trực HĐND, UBND và Ủy ban MTTQ Việt Nam xã tổ chức, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND xã.

Hiện nay HĐND các xã, phường của tỉnh đã và đang tích cực phối hợp chuẩn bị cho cuộc bầu cử HĐND cấp xã nhiệm kỳ 2026 - 2031. Thường trực HĐND cấp xã đã xác định dự kiến cơ cấu, thành phần và phân bổ số lượng người được giới thiệu ứng cử đại biểu HĐND cấp xã; phối hợp thành lập Ủy ban bầu cử đại biểu Quốc hội khoá XVI và đại biểu HĐND cấp xã nhiệm kỳ 2026 - 2031 bảo đảm thời hạn và cơ bản đúng thành phần theo quy định.

Hoạt động của HĐND cấp xã đến nay đạt nhiều kết quả quan trọng, toàn diện, thể hiện sự đổi mới về nội dung và phương thức hoạt động, ngày càng khẳng định rõ vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh và nâng cao đời sống Nhân dân, là điều kiện quan trọng thực hiện thắng lợi Nghị quyết đại hội Đảng bộ các cấp nhiệm kỳ 2020 - 2025, đang ra sức phấn đấu thực hiện thắng lợi nghị quyết đại hội đảng các cấp, Nghị quyết Đại hội XV Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025 - 2030, góp phần xây dựng tỉnh Lai Châu phát triển xanh, nhanh và bền vững.